Nekya logo logo avn

Pluto: retourtje onderwereld

(Gepubliceerd in de astrologische agenda Hajefa 2004)

Pluto is als verste planeet in ons zonnestelsel met recht een buitenbeentje te noemen.  Terwijl alle andere planeten die heel ver van de zon staan enorme afmetingen hebben, lijkt Pluto een onooglijk klein dwergje waar nauwelijks rekening mee gehouden hoeft te worden. Ook zijn vreemde ellipsvormige baan, die inhoudt dat zijn afstand tot de aarde over een langere periode enorme verschillen vertoont, is een typisch kenmerk  waarmee Pluto zich onderscheidt van alle andere planeten.

In de astronomie woedt dan ook al jaren de discussie over de identiteit van Pluto. Is hij wel een echte en volwaardige planeet of is hij net als de centauri een ijskomeet die door de aantrekkingskracht van de planeet Neptunus ons sterrenstelsel is ingetrokken?

Vragen, waar voorlopig waarschijnlijk niemand het antwoord op weet, al wordt hier en daar in astronomische kringen al gepleit voor degradatie van de status van Pluto.

Wie Pluto echter astrologisch bestudeert, raakt al snel onder de indruk van diens krachtige uitwerking op de psychologie van zowel het individu als het collectief, waarmee al snel elke twijfel kan worden weggenomen.

De Griekse mythologie biedt wellicht meer houvast  als we willen doordringen tot de betekenis van dit paradoxale en raadselachtige hemellichaam. Daar komen we Pluto tegen als Hades, de god van de onderwereld die Persephone schaakte en meenam naar beneden. Het was door bemiddeling van haar moeder Demeter dat een compromis werd gesloten, dat inhield dat ze de helft van het jaar ondergronds bij Hades moest leven en de andere helft zich bovengronds mocht bevinden.

We zijn het er doorgaans allemaal over eens dat die onderwereld van Hades symbool staat voor het persoonlijk onbewuste. Over de inhoud en de werking of functie van dit onbewuste, is echter binnen de psychologie, dus ook in de psychologische astrologie, maar weinig overeenstemming te vinden. Door velen  wordt het belang om aandacht te schenken aan het onbewuste ontkend of als te  riskant beoordeeld.  Door anderen wordt aan het onbewuste juist een belangrijke rol  toebedeeld, niet alleen als opslagplaats voor wat onverwerkt achterbleef, maar vooral ook als corrigerende en voedende  factor voor het totale psychische systeem, zoals het uitgangspunt is in  o.a. de psychologie van C.G Jung.

Vanuit dit perspectief is Pluto het symbool voor de drang in ons die onbewuste inhouden  omhoog te halen en te verwerken wat in de praktijk een onmisbaar instrument is in het bewustwordingsproces. Dat proces behelst het toegroeien naar een evenwicht tussen bewustzijn en onbewuste, van waaruit de totaliteit van de psyche, de heelheid van het zijn bereikt kan worden.

Toch zijn de meeste mensen bang voor het onbewuste en dus ook voor de doordingende werking van Pluto en dat is ook begrijpelijk als we ons realiseren dat het persoonlijk onbewuste altijd de tegenhanger vormt voor het bewustzijn. We noemen dat de compenserende werking van het onbewuste. Als we een eenzijdig ik-beeld hebben (Ik ben altijd zo hulpvaardig”, bijv.) werkt  het onbewuste tegengesteld, in uitingen die we zelf niet beseffen, maar die de buitenwereld wel opvallen. (Dan wordt je bij het gegeven voorbeeld juist als erg ik-gericht beoordeeld) De weerstanden die dat oproept horen bij de signalen die het onbewuste uitzendt om ons te helpen dat niet erkende stukje in onszelf onder ogen te zien en Pluto vertegenwoordigt de drang in ons die signalen bewust te worden.

Die signalen kunnen er verschillend uitzien. In het onbewuste schuilt ook  veel verborgen kracht en creatief potentieel, maar zulke inhouden liggen a.h.w. verstopt onder allerlei onverwerkte emoties die blokkades veroorzaken. Het zijn dan ook die onverwerkte emoties die als eerste worden geactiveerd als het onbewuste zulke signalen uitzendt. In eerste instantie gaat het dan om zaken als dromen, versprekingen, uitbarstingen en projecties. Allemaal uitingen van het persoonlijk onbewuste die  bruikbaar zijn om dat deel van  onszelf beter te begrijpen. Vooral het projectiemechanisme biedt hier een praktisch handvat. Want het onbewuste wil hoe dan ook gezien worden. Lukt dat niet rechtstreeks dan toont het zich indirect via de ander die we tegenkomen. We kijken dan in een spiegel, (die overigens vergrotend werkt om het heel duidelijk te maken) en ervaren vervolgens de emotie die we naar dat stukje in onszelf hebben. Meestal is dat irritatie of afkeuring, maar bewondering is ook mogelijk daar ook onontwikkelde vermogens schuil gaan in het onbewuste.

Onder emoties verstaan we gevoelens die we niet beheersen, die vanuit het onbewuste over ons heen spoelen. Juist die emoties zijn de graadmeter van wat er speelt. Wie, met Pluto, de moed heeft eerlijk naar die emoties te kijken, ervaart al snel het effectieve gereedschap dat dit inzicht biedt.

Maar vaak ervaren we dan dat alleen nog de kiem is gelegd van het besef wat er speelt en dat dan het verwerkingsproces nog moet beginnen. Daarom zeggen we altijd dat je met Pluto eerst moet puin ruimen.

Het gaat dan meestal om verdriet, angst, woede e.d. als gevolg van vroeger opgedane ervaringen, meestal in de kindertijd. Jonge kinderen beschikken nog niet over het verwerkingsmechanisme van volwassenen en als zij moeilijk te verteren dingen meemaken is het voor hen noodzakelijk die emotie even te kunnen “parkeren” in het persoonlijk onbewuste. Op latere leeftijd echter hebben wij de rijpheid en de noodzaak dit op te ruimen voordat zij blokkades in de psyche gaan vormen. Maar veel mensen blijven ook op latere leeftijd reageren vanuit dit kinderlijke afweermechanisme, want groeien doet zeer. Je moet immers even opnieuw door die oude emotie heen om hem kwijt te raken. Maar dat roept de angst op om de controle te verliezen, een angst die vaak zo diep is dat we hem niet eens als zodanig herkennen . Dat activeert de negatieve Pluto-uitingen, wat vaak tot gevolg heeft dat we vervallen in macht en manipulatie, meestal zonder erg, in een verwoede poging de emoties de baas te blijven. Ook dwangmatig en geforceerd gedrag is hiervan het gevolg. Contact maken met die angst is dan een belangrijk advies.

Want als op geen enkele manier aandacht wordt besteed aan wat zich innerlijk aandient raakt de energieverdeling uit balans. Er wordt dan namelijk geen  psychische energie naar het onbewuste gestuurd wat tot gevolg heeft  dat het onbewuste steeds krachtiger signalen uitzendt. Wie volhardt in de afweer verwordt tot een machtspotentaat die zozeer door (onbewuste) angsten wordt geregeerd, dat er niet meer mee valt om te gaan, het bekende isolerende effect van Pluto dat een crisis afdwingt. Vaak ontstaat dan pas het inzicht dat dit onbewuste nooit te beheersen en te controleren valt en dat overgave ondanks de angst, het enige is wat rest. Mythologisch gesproken, de noodzaak ons mee laten voeren door Hades naar de onderwereld. Daar is het even huilen, schreeuwen, gooien , bibberen of wat dan ook, als je je maar even laat meevoeren door wat zich aandient. De een heeft daar hulp bij nodig, omdat er erg veel los kan komen, de ander doet het liever alleen. Maar bijna iedereen zal ervaren dat de afgrond waarin je dacht te storten in werkelijkheid maar een klein afstapje bleek en dat de bevrijdende werking van de ontlading op de psyche, van onschatbare waarde is. Dat noemen we het transformatieproces van Pluto. Ook de schorpioen die tot adelaar wordt staat hiervoor symbool, evenals het alchemistische lood dat in goud verandert. Daarom wordt gezegd: “na Pluto ben je nooit meer als voorheen”. Want door het opruimen van dat puin zijn we van die storende werking af en van de noodzaak daartegen te vechten. Dat geeft innerlijk evenwicht, rust, kracht en een gevoel van macht over jezelf, wat de noodzaak tot machtsuitoefening naar buiten wegneemt. Het is de beloning na de pijn, evenals  grotere zelfkennis en psychologisch inzicht.

Maar zachtzinnig  kan Pluto dus niet zijn omdat hij altijd vecht  tegen het ik of ego en in die zin verbonden is met de paradox in de psyche. Dat komt ook tot uiting in de concrete uitwerking van Pluto die altijd of fascinerend  of afschrikwekkend overkomt. Dat is ook afhankelijk van de projectie van de ander, want Pluto projecteert niet alleen zelf, maar trekt ook die projectie aan.  Elke planeet waarmee Pluto verbonden is zal zulke processen ervaren. Zo kun je zeker van zijn dat we met elke Venus-Pluto verbinding in de horoscoop in relaties geconfronteerd zullen worden met allerlei onverwerkte inhouden, wat meestal met een hoop projectie gepaard zal gaan.Terwijl we met een Mercurius-Pluto aspect doorgaans oog in oog met Hades komen te staan in allerlei communicatieve processen, wat bijv. in kan houden dat geprobeerd wordt greep te houden op zichzelf en de omgeving via de rationalisering van de werkelijkheid die dan echter door de vervormende werking van Pluto veel gekleurder is door emotionele lading dan we zelf in de gaten hebben.

Het huis waarin Pluto staat geeft de situatie aan waarin we die zelfconfrontatie beleven.  Dit kunnen ervaringen zijn die voelen als een symbolische dood, een afsterven van wat geliefd was waarna ruimte voor wedergeboorte ontstaat. Vaak ervaren we dat we juist in die situaties die door dat huis worden weergegeven macht trachten uit te oefenen maar daarin uiteindelijk ons falen moeten erkennen. Zo zal Pluto in 9 een dwingende behoefte hebben aan het uitdragen van de eigen mening en anderen te overtuigen. Maar deze Pluto heeft er juist een neus voor precies die mensen aan te trekken die hem in zijn gelijk onderuit halen. Het ongelijk voelt dan bijna als een stukje doodgaan waarna de horoscoopdrager zich bewust kan gaan worden van de lading die er meespeelt.

Maar Pluto moet er in de horoscoop niet al te harmonisch bijstaan, want  dan heb je een luie Pluto die eerder gevaar loopt te blijven hangen in de afweer. Met veel disharmonische aspecten of totale ongeaspecteerdheid is de innerlijke strijd doorgaans hevig genoeg om op tijd een doorbraak te bewerkstelligen en daarmee het lood in goud te zien veranderen.